Paratiroid Adenomu Belirtileri Nelerdir?

Paratiroid adenomu belirtileri, çoğunlukla paratiroid hormonunun fazla salgılanması ve buna bağlı olarak kandaki kalsiyum düzeyinin yükselmesi sonucunda ortaya çıkar. Halsizlik, kas güçsüzlüğü, kemik ve eklem ağrıları, sık idrara çıkma, aşırı susama, kabızlık ve böbrek taşı görülebilen belirtiler arasındadır. Bununla birlikte paratiroid adenomu bulunan bazı kişilerde uzun süre belirgin bir yakınma olmayabilir ve hastalık rutin kan testlerinde kalsiyum yüksekliğinin fark edilmesiyle ortaya çıkabilir. Primer hiperparatiroidi vakalarının yaklaşık yüzde 80'inde neden, paratiroid bezlerinden birinde gelişen iyi huylu bir adenomdur.

Paratiroid Adenomu Nedir?

Paratiroid bezleri çoğunlukla tiroid bezinin arka bölümünde bulunan ve parathormon salgılayan küçük yapılardır. Parathormon, kandaki kalsiyum seviyesinin dengelenmesinde görev alır. Paratiroid adenomu, bu bezlerden birinde gelişen iyi huylu bir oluşumdur. Adenom fazla miktarda parathormon salgıladığında primer hiperparatiroidi ortaya çıkabilir.

Paratiroid adenomu kanser anlamına gelmez. Paratiroid kanseri oldukça farklı ve daha nadir bir hastalıktır. Adenomun temel önemi, kontrolsüz hormon üretiminin zaman içerisinde kemikler ve böbrekler başta olmak üzere farklı sistemler üzerinde etkiler oluşturabilmesidir.

Paratiroid Adenomu Neden Oluşur?

Çoğu paratiroid adenomunun neden geliştiği kesin olarak belirlenemez. Paratiroid hücrelerinden bir grubun kontrol dışı büyüyerek normalden fazla hormon üretmeye başlaması sonucunda adenom gelişebilir.

Primer hiperparatiroidinin daha az sayıdaki vakalarında birden fazla bezde adenom veya tüm paratiroid bezlerini etkileyen hiperplazi bulunabilir. Bazı kalıtsal hastalıklar da birden fazla paratiroid bezinin etkilenme olasılığını artırabilir. Paratiroid kanseri ise primer hiperparatiroidinin oldukça nadir nedenlerinden biridir.

Paratiroid Adenomunda Kalsiyum Neden Yükselir?

Parathormonun temel görevlerinden biri kandaki kalsiyumu belirli bir aralıkta tutmaktır. Kandaki kalsiyum düştüğünde paratiroid bezlerinden PTH salgılanır. Hormon, kemiklerden kana kalsiyum geçişini artırabilir, bağırsaklardan kalsiyum emilimini destekler ve böbreklerin kalsiyumu vücutta tutmasına yardımcı olur.

Adenom geliştiğinde ise bez, kandaki kalsiyum zaten yeterli veya yüksek olmasına rağmen PTH üretmeye devam edebilir. Bunun sonucunda kalsiyum yüksekliği ortaya çıkabilir. Uzun süreli hiperkalsemi yalnızca kan testinde görülen bir değer değildir; böbrek taşı ve kemik mineral kaybı gibi sonuçlara yol açabilir.

Paratiroid Adenomu Kemikleri Etkiler mi?

Evet. PTH düzeyinin uzun süre yüksek kalması kemiklerden kana normalden fazla kalsiyum geçmesine yol açabilir. Zaman içinde kemik mineral yoğunluğu azalabilir ve osteoporoz gelişme riski artabilir. Daha ileri kemik kaybında kırık olasılığı da yükselir.

Bu nedenle primer hiperparatiroidi değerlendirmesi yalnızca serum kalsiyumu ve PTH ölçümünden oluşmaz. Gereken kişilerde kemik mineral yoğunluğunun ölçülmesi, hastalığın kemikler üzerindeki etkisini belirlemeye yardımcı olur. Kemik yoğunluğunda belirgin azalma saptanması ameliyat kararını etkileyen faktörlerden biri olabilir.

Paratiroid Adenomu Böbrek Taşına Neden Olur mu?

Paratiroid adenomu nedeniyle kanda artan kalsiyumun bir bölümü böbrekler aracılığıyla idrara geçer. İdrarda fazla miktarda kalsiyum bulunması bazı kişilerde böbrek taşı oluşumunu kolaylaştırabilir. Primer hiperparatiroidinin iyi bilinen komplikasyonlarından biri böbrek taşıdır.

Daha önce böbrek taşı geçirmiş veya görüntüleme sırasında böbrekte taş saptanmış kişilerde paratiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi gerekli olabilir. Tanı sonrasında 24 saatlik idrar incelemesiyle kalsiyum atılımı da ölçülebilir.

Halsizlik Ve Kas Güçsüzlüğü Paratiroid Adenomu Belirtisi Olabilir mi?

Halsizlik ve kaslarda güçsüzlük primer hiperparatiroidide görülebilen yakınmalar arasındadır. Bununla birlikte bu belirtiler oldukça genel olduğu için tek başına paratiroid adenomu olduğunu göstermez.

Kişide halsizliğin yanında yüksek kalsiyum değeri, böbrek taşı, kemik yoğunluğunda azalma veya tekrarlayan susama ve sık idrara çıkma gibi bulgular varsa paratiroid hormon düzeyinin değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Tanının laboratuvar testleriyle doğrulanması gerekir.

Paratiroid Adenomu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanının temelini kan testleri oluşturur. Primer hiperparatiroidide çoğunlukla serum kalsiyumu yüksekken PTH düzeyi de yüksek veya kalsiyum yüksekliğine göre beklenenden fazla olabilir. Normalde kandaki kalsiyum yükseldiğinde PTH düzeyinin baskılanması beklenir.

Tanı konulduktan sonra böbrek fonksiyonları, 24 saatlik idrar kalsiyumu ve kemik yoğunluğu gibi incelemelerle hastalığın vücuttaki etkileri araştırılabilir. Burada önemli bir ayrım vardır: ultrason veya sintigrafi paratiroid adenomunun varlığını kanıtlamak amacıyla değil, biyokimyasal tanı konulduktan sonra anormal bezin yerini belirlemek amacıyla kullanılır.

Paratiroid Adenomunda Ultrason ve Sintigrafi

Boyun ultrasonu, büyümüş paratiroid bezinin yerinin araştırılmasında kullanılabilir. Paratiroid sintigrafisi de işlevi artmış paratiroid dokusunun lokalizasyonuna yardımcı olan yöntemlerden biridir. Bazı hastalarda iki yöntem birlikte değerlendirilir.

Ultrason veya sintigrafide adenomun gösterilememesi primer hiperparatiroidi tanısını tek başına dışlamaz. Çünkü hastalığın tanısı biyokimyasal testlerle konulur; görüntülemenin temel amacı ameliyat planlanırken hangi bezin veya bezlerin etkilenmiş olabileceğini belirlemektir. Gerekli seçilmiş durumlarda farklı görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.

Paratiroid Adenomu Ne Zaman Ameliyat Edilir?

Belirti veren primer hiperparatiroidide paratiroid ameliyatı temel tedavi yaklaşımıdır. Böbrek taşı, kırık veya belirgin hiperkalsemi gibi hastalıkla ilişkili sorunların bulunması cerrahi değerlendirmeyi destekler. Belirti bulunmayan kişilerde ise serum kalsiyumu, böbrek fonksiyonu, böbrek taşı varlığı, idrardaki kalsiyum miktarı, kemik yoğunluğu ve yaş gibi faktörlere göre karar verilir.

Güncel kriterlerde serum kalsiyumunun normal üst sınırın 1 mg/dL üzerinde olması, osteoporoz veya vertebra kırığı, böbrek taşı ya da nefrokalsinoz, belirli düzeylerin üzerinde idrar kalsiyumu, böbrek fonksiyonunda azalma veya 50 yaşından genç olmak ameliyatın önerilebildiği durumlar arasındadır.

Paratiroid Adenomu Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyatın amacı fazla hormon üreten paratiroid bezinin veya bezlerinin çıkarılmasıdır. Görüntüleme yöntemleri tek bir adenomu açık biçimde lokalize ettiğinde bazı hastalarda daha sınırlı bir cerrahi yaklaşım uygulanabilir. Birden fazla bezin etkilenme ihtimali bulunduğunda ise cerrahi plan farklı olabilir.

Operasyonun kapsamı hastanın biyokimyasal sonuçları, görüntüleme bulguları, daha önce geçirilmiş boyun ameliyatları ve birden fazla bez hastalığı olasılığına göre belirlenir. Cerrahi, primer hiperparatiroidinin kalıcı olarak düzelmesini sağlayabilen temel tedavidir.

Ameliyat Sonrası Kalsiyum ve Parathormon Takibi

Paratiroid ameliyatından sonra kalsiyum ve gerektiğinde PTH değerleri takip edilir. Fazla çalışan bez çıkarıldığında kan kalsiyumu düşmeye başlar. Özellikle ameliyat öncesinde belirgin kemik kaybı bulunan bazı kişilerde kalsiyum seviyesinde daha belirgin düşüş görülebilir.

Takibin kapsamı hastanın ameliyat öncesindeki kalsiyum değeri, kemik sağlığı ve cerrahi bulgularına göre belirlenir. Uzun dönemde amaç yalnızca laboratuvar sonuçlarının normalleşmesi değil, hiperparatiroidinin böbrek ve kemikler üzerindeki etkilerinin de kontrol altında tutulmasıdır.

Paratiroid Adenomu Hakkında Sık Sorulan Sorular